Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử: Chìa khóa cho chuyển đổi số bền vững

Ngày 6/11/2025, tại Hà Nội, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã phối hợp với Trường Đại học Kinh tế quốc dân tổ chức Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử (TMĐT)”. Hội nghị là diễn đàn quan trọng nhằm cập nhật bức tranh toàn cảnh về sự phát triển của TMĐT Việt Nam, đồng thời thẳng thắn chỉ ra những thách thức nổi lên trong không gian số và định hướng phát triển nguồn nhân lực cho giai đoạn tới.

Thương mại điện tử – trụ cột quan trọng của nền kinh tế số

Phát biểu tại hội nghị, các chuyên gia khẳng định kinh tế số là mô hình phát triển mới, trong đó công nghệ số và dữ liệu số trở thành yếu tố đầu vào chủ yếu, môi trường số là không gian hoạt động chính để nâng cao năng suất lao động và tối ưu hóa cấu trúc nền kinh tế. Trong tiến trình đó, TMĐT được xác định là lĩnh vực tiên phong, giữ vai trò động lực và là một trong những trụ cột quan trọng nhất thúc đẩy kinh tế số phát triển.

Theo các báo cáo được trình bày tại hội nghị, TMĐT Việt Nam đang nằm trong nhóm 5 quốc gia có tốc độ tăng trưởng hàng đầu thế giới, với mức tăng trưởng trung bình khoảng 25% mỗi năm. Quy mô thị trường bán lẻ TMĐT năm 2025 được dự báo đạt khoảng 35 tỷ USD, chiếm gần 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng cả nước. Việt Nam hiện có hơn 61 triệu người mua sắm trực tuyến, với mức chi tiêu bình quân khoảng 336 USD/người/năm.

Những con số này cho thấy TMĐT đã vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm, trở thành một bộ phận không thể thiếu của đời sống kinh tế – xã hội, lan tỏa từ khu vực đô thị đến nông thôn, từ doanh nghiệp lớn đến hộ kinh doanh cá thể.

Sự dịch chuyển mô hình kinh doanh trong kỷ nguyên số

Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị là phân tích sự thay đổi mang tính đột phá của các mô hình kinh doanh trong thời đại số. Nếu như trước đây, hoạt động mua bán chủ yếu diễn ra tại các cửa hàng vật lý, thì ngày nay, chỉ với một thiết bị di động kết nối Internet, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng triệu sản phẩm, dịch vụ trong và ngoài nước.

Các chuyên gia cho rằng TMĐT không chỉ làm thay đổi phương thức mua bán mà còn tái định hình toàn bộ chuỗi giá trị của nền kinh tế. Sự xuất hiện của các mô hình mới như kinh tế chia sẻ, ứng dụng dựa trên vị trí, mua sắm kết hợp giải trí (shoppertainment) đã làm thay đổi sâu sắc hành vi tiêu dùng.

Đặc biệt, xu hướng shoppertainment đang nổi lên mạnh mẽ, nhất là trong nhóm người tiêu dùng trẻ. Livestream bán hàng, video mua sắm tương tác, trò chơi hóa (gamification) không còn đơn thuần là công cụ tiếp thị, mà trở thành trải nghiệm tiêu dùng mới, nơi người mua vừa giải trí vừa ra quyết định mua sắm.

Bên cạnh đó, các mô hình hiện đại như dropshipping, bán hàng qua cộng tác viên, direct-to-consumer (D2C) giúp giảm thiểu khâu trung gian, tối ưu chi phí và mở ra cơ hội cho nhiều cá nhân, doanh nghiệp nhỏ tham gia thị trường.

Dữ liệu và công nghệ – lợi thế cạnh tranh cốt lõi

Hội nghị cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của dữ liệu và công nghệ trong TMĐT. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, dữ liệu khách hàng, dữ liệu hành vi tiêu dùng và khả năng phân tích, khai thác dữ liệu đã trở thành “vũ khí cạnh tranh” của doanh nghiệp.

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, phân tích dữ liệu lớn đang được ứng dụng rộng rãi trong việc cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả quản trị. Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nào nắm bắt và ứng dụng hiệu quả công nghệ sẽ có lợi thế lớn trong cuộc đua trên thị trường số.

Hạ tầng logistics và thanh toán – “mạch máu” của TMĐT

Sự phát triển của TMĐT không thể tách rời hạ tầng logistics và thanh toán số. Thông tin tại hội nghị cho biết, hiện cả nước có hơn 728 doanh nghiệp bưu chính được cấp phép hoạt động, với tốc độ tăng trưởng từ 20–25%/năm. Doanh thu lĩnh vực bưu chính năm 2023 đạt khoảng 58.900 tỷ đồng, trong đó dịch vụ gói, kiện phục vụ TMĐT chiếm tới 64%.

Các mô hình giao hàng nhanh trong 1 giờ, 2 giờ đã dần trở thành tiêu chuẩn mới, phản ánh kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng đối với chất lượng dịch vụ TMĐT.

Trong lĩnh vực thanh toán, giao dịch không dùng tiền mặt tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt là thanh toán qua mã QR và mobile banking. Việc triển khai Mobile Money được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp người dân ở vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ TMĐT và dịch vụ công trực tuyến mà không cần tài khoản ngân hàng.

Những thách thức từ mặt trái của không gian số

Bên cạnh những cơ hội lớn, hội nghị cũng dành thời gian phân tích các thách thức và rủi ro đang nổi lên trong hoạt động TMĐT. Các hành vi vi phạm phổ biến bao gồm cạnh tranh không lành mạnh, quảng cáo sai sự thật, kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo các chuyên gia, nhóm hàng hóa có giá trị cao như đồ công nghệ, mỹ phẩm, thời trang là những mặt hàng thường xuyên bị làm giả, xâm phạm nhãn hiệu hoặc kiểu dáng công nghiệp. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp chân chính mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Đáng lo ngại hơn là các thủ đoạn lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Các đối tượng giả mạo cơ quan chức năng, giả danh nhân viên sàn TMĐT, tạo đơn hàng ảo hoặc lợi dụng hình thức thanh toán COD để lừa đảo người dân. Ngoài ra, các mô hình huy động vốn đa cấp biến tướng, núp bóng “kinh doanh công nghệ”, “robot AI”, “hoàn tiền đầu tư” tiếp tục xuất hiện, gây rủi ro lớn cho xã hội.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số khuyến cáo người dân và doanh nghiệp cần nâng cao cảnh giác, chỉ thực hiện giao dịch qua các kênh chính thức, không cung cấp mã OTP và xác minh kỹ thông tin trước khi chuyển tiền.

Vai trò và trách nhiệm của thế hệ trẻ trong kinh tế số

Một nội dung đáng chú ý tại hội nghị là tham luận của Trường Đại học Kinh tế quốc dân về vai trò của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số. Theo các chuyên gia, TMĐT và kinh tế số đã mở ra cơ hội chưa từng có cho người trẻ khi rào cản về vốn, mặt bằng và khoảng cách địa lý được giảm thiểu đáng kể.

Người trẻ có thể khởi nghiệp, tạo thu nhập và xây dựng thương hiệu cá nhân thông qua tiếp thị liên kết, sáng tạo nội dung, cung cấp dịch vụ số hoặc tham gia vào các khâu khác nhau của chuỗi giá trị TMĐT.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng người trẻ không chỉ là người tham gia thị trường, mà cần trở thành lực lượng sáng tạo, định hình tương lai của kinh tế số. Điều này đòi hỏi thế hệ trẻ phải không ngừng cập nhật kiến thức công nghệ, xây dựng tư duy kinh doanh trung thực, tuân thủ pháp luật và có trách nhiệm với xã hội.

Chung tay xây dựng hệ sinh thái TMĐT bền vững

Hội nghị đào tạo “Nâng cao năng lực ứng dụng và phát triển thương mại điện tử” được đánh giá là hoạt động thiết thực, góp phần kết nối cơ quan quản lý nhà nước với cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp. Thông qua việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và định hướng phát triển, hội nghị đã góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của TMĐT trong nền kinh tế số, đồng thời chỉ ra những yêu cầu cấp thiết đối với nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Hội nghị diễn ra ngày 6/11/2025 tại Hà Nội đã khẳng định: TMĐT không chỉ là một phương thức kinh doanh hiện đại, mà là một hệ sinh thái vận động không ngừng, gắn liền với quá trình chuyển đổi số quốc gia. Sự phối hợp giữa Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số và Trường Đại học Kinh tế quốc dân là bước đi quan trọng nhằm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao – yếu tố then chốt để TMĐT Việt Nam phát triển an toàn, minh bạch và bền vững trong thời gian tới.