Luật Thương mại điện tử: Kiến tạo hệ sinh thái số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững
Trong bối cảnh thương mại điện tử Việt Nam phát triển mạnh mẽ, quy mô thị trường và số lượng giao dịch trực tuyến ngày càng gia tăng, yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi các bên tham gia trở nên cấp thiết. Việc ban hành Luật Thương mại điện tử năm 2025 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật được đánh giá là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng pháp lý cho thị trường thương mại điện tử phát triển theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững.
Ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử (eComDX)
Tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Tuấn đã tập trung phân tích ba mục tiêu cốt lõi của Luật, gồm bảo vệ người tiêu dùng, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh và phát triển thương mại điện tử bền vững. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong việc xây dựng các quy định mới, nhằm xác lập rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ sinh thái số.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc phân loại các mô hình nền tảng thương mại điện tử thành bốn nhóm, gồm nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp, nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại điện tử tích hợp. Cách tiếp cận này giúp xác định rõ phạm vi trách nhiệm của từng mô hình, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan quản lý nhà nước áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp với đặc điểm hoạt động và quy mô của nền tảng.
Đối với các chủ quản nền tảng, Luật và Nghị định hướng dẫn đặt ra những yêu cầu cụ thể về công khai thông tin, điều kiện giao dịch, chính sách giá, phí dịch vụ, thanh toán, giao nhận, đổi trả và giải quyết khiếu nại. Đặc biệt, các nền tảng cần minh bạch tiêu chí ưu tiên hiển thị sản phẩm, dịch vụ, bảo đảm người bán và người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin rõ ràng về cách thức vận hành của hệ thống.
Một nội dung quan trọng khác được đề cập là trách nhiệm xác thực danh tính người bán trên môi trường trực tuyến. Theo lộ trình được giới thiệu tại hội thảo, từ ngày 01/01/2027, việc xác thực điện tử danh tính người bán sẽ được triển khai bắt buộc theo quy định. Cùng với đó, các nền tảng phải tăng cường rà soát, kiểm soát hàng hóa và thông tin vi phạm, phối hợp với cơ quan chức năng xử lý các hành vi kinh doanh trái pháp luật. Đối với yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm, nền tảng phải thực hiện trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu theo quy định.
Đặc biệt, hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị liên kết được quan tâm với những quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của các chủ thể. Người bán phải chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa, thông tin sản phẩm, việc giao hàng và các nghĩa vụ sau bán hàng. Người livestream, người tiếp thị liên kết và các nhà sáng tạo nội dung cần bảo đảm tính trung thực, chính xác khi giới thiệu, quảng bá sản phẩm, không cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Qua đó, góp phần nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh và quảng bá sản phẩm trên nền tảng số.
Bên cạnh trách nhiệm của nền tảng và người bán, Luật cũng chú trọng bảo đảm quyền lợi của các bên trong giao dịch. Theo nội dung được trình bày, Nghị định 248/2026/NĐ-CP hướng tới phân định rõ trách nhiệm giữa nền tảng, nhà bán hàng và người mua; tăng cường cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tranh chấp theo hướng minh bạch hai chiều. Nhà bán hàng có thêm cơ chế bảo vệ quyền lợi khi phát sinh khiếu nại đối với các quyết định của nền tảng, trong khi người tiêu dùng được bảo đảm tốt hơn quyền lợi trong quá trình mua sắm trực tuyến.
Đáng chú ý, Luật còn có các chính sách hỗ trợ đặc thù nhằm thúc đẩy thương mại điện tử phát triển bao trùm, hướng tới hộ kinh doanh, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hợp tác xã, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo. Các chính sách hỗ trợ có thể bao gồm kết nối hạ tầng số, thiết lập gian hàng trực tuyến, đào tạo kỹ năng kinh doanh và xây dựng các mô hình thương mại điện tử điểm tại địa phương.
Thông qua chuyên đề, ông Nguyễn Hữu Tuấn nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước trong việc cập nhật chính sách, nắm vững quy định pháp luật và tổ chức thực thi hiệu quả tại địa phương. Công tác quản lý thương mại điện tử cần được triển khai đồng bộ, kết hợp giữa tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, ứng dụng công nghệ trong giám sát và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan.
Chuyên đề đã cung cấp những thông tin thiết thực về các quy định mới, góp phần giúp đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước nâng cao nhận thức và năng lực thực thi pháp luật trong lĩnh vực thương mại điện tử. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thúc đẩy sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng công nghệ trong xây dựng môi trường kinh doanh số an toàn, công bằng, minh bạch, tạo động lực cho thương mại điện tử Việt Nam phát triển bền vững trong giai đoạn mới.